مقدماتى است ، بايد نگاهى به دوره قبل از او بيندازيم تا بتوانيم موقعيت اين سيره و جهتگيريهاى آن را بهتر دريابيم . نخستين پرسش در زمنيهء سيره نگارى و تاريخنگارى و حديث نويسى در قرن اول و دوم اين است كه آيا در آن دوران نوشتهء مكتوبى بوده است يا خير ؟ پاسخ اين سؤال مربوط به تاريخ كتابت حديث مىشود ، زيرا در آغاز ، توجه به سيره ، نشأت گرفته از پرداختن به حديث پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و سيرهء عملى آن حضرت بود ؛ گرچه تا حدودى ، جنبهء تاريخى آن مستقل از حديث بوده و توجه بدان مىتوانسته بىارتباط با حديث بوده باشد . تا آنجا كه مربوط به نگارش و كتابت حديث مىشود ، مىتوان گفت ، نگارش در اوايل قرن دوم هجرى بطور رسمى آغاز شده است ، اما بطور غير رسمى ، پيش از آن نيز كسانى كه مخالف جوّ عمومى بوده‌اند ، خود به كتابت حديث مىپرداخته‌اند . از ميان خلفا نخستين كسى كه امر به نوشتن حديث كرد ، عمر بن عبد العزيز ( م 101 ) بود و اولين محدثى كه بعد از اين فرمان ، به كتابت حديث پرداخت ، ابن شهاب زهرى ( م 124 ) است . « 1 » روشن است كه حديث به دليل آن كه جنبهء دينى داشت ، صرفاً به خاطر بهانه‌هايى كه از طرف برخى از خلفا ابراز مىشد ، دچار چنين مشكلى شده بود . تاريخ نيز تا آنجا كه مربوط به اين قسمت بود ، اين مشكل را در خود داشت . در عين حال « سيره » تنها عبارت از حديث نبود ، بلكه ابعاد تاريخى داشته و به همين جهت از لحاظ فضاى دينى حاكم برعدم اجازه به كتابت حديث ، كمتر گرفتار مشكل بود و مسائلى چون اخبار جاهليت ، انساب عرب و حتى سيرالملوك كه گويا نگاشته‌هاى در آن زمينه‌ها بود ، مىتوانست به نگارش در آيد . مسعودى خبر وجود اين سيرالملوك را نزد معاويه ، كه به صورت مكتوب وجود داشته و هر شب برايش خوانده مىشده ، گزارش كرده است . « 2 » كتابهايى نيز در همين زمينه به برخى از نسب شناسان و آگاهان به اخبار جاهليت عرب ، نسبت داده شده است ؛ از جمله به عُبَيْد بن شريّه و چند نفر ديگر . « 3 » آنچه قضاوت را دربارهء مكتوبات احتمالى موجود در قرن اول دشوار كرده ، اين است كه راويان متأخرى كه گاه و بيگاه دست به تأليف زده‌اند ، روشن نكرده‌اند كه آيا به‌طور شفاهى از راويان پيشين نقل مىكنند يا با اجازهء آنها ، از كتابهاى آنان بهره برده‌اند . مثلًا زمانى كه ابن اسحاق از عروة بن زبير نقل مىكند ، آيا شفاهاً روايت مزبور

--> ( 1 ) . نك : مقدمه‌اى بر تاريخ تدوين حديث ، قم انتشارات فؤاد ، 1369 ( 2 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 72 ، به نقل از : التاريخ العربى و المؤرخون ، ج 1 ، ص 124 ( 3 ) . تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، جزء 2 ، « التدوين التاريخى » صص 43 - 29